تفاوت AHA، BHA و PHA چیست؟
لایهبرداری به جدا شدن سلولهای مرده از سطح پوست کمک میکند و میتواند ظاهر بافت و شفافیت پوست را بهبود دهد. سه گروه پرکاربرد در محصولات لایهبردار، AHA، BHA و PHA هستند. هر سه به لایهبرداری کمک میکنند، اما از نظر ساختار شیمیایی، نحوه عملکرد و کاربرد تفاوتهایی دارند.
شناخت این تفاوتها کمک میکند محصولی متناسب با نوع پوست و نیاز مراقبتی خود انتخاب کنید.

AHA چیست و چه تأثیری بر پوست دارد؟
AHA مخفف Alpha Hydroxy Acids یا آلفاهیدروکسیاسیدها است. این ترکیبات عمدتاً محلول در آب هستند و بیشتر روی لایه سطحی پوست اثر میگذارند.
از ترکیبات شناختهشده این گروه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- گلیکولیک اسید: از رایجترین AHAها با اندازه مولکولی نسبتاً کوچک.
- لاکتیک اسید: علاوه بر لایهبرداری، در برخی فرمولاسیونها به حفظ رطوبت کمک میکند.
- ماندلیک اسید: به دلیل اندازه مولکولی بزرگتر نسبت به گلیکولیک اسید، معمولاً نفوذ آهستهتری دارد.
- سیتریک، مالیک و تارتاریک اسید: از دیگر ترکیبات این گروه هستند.
AHAها با تأثیر بر چسبندگی سلولهای لایه شاخی پوست، به جدا شدن کنترلشده سلولهای مرده کمک میکنند. استفاده اصولی از آنها ممکن است باعث کاهش زبری، بهبود ظاهر تیرگیهای سطحی و افزایش شفافیت پوست شود.
میزان اثرگذاری این ترکیبات به نوع اسید، غلظت، pH و فرمولاسیون محصول بستگی دارد.
BHA چیست و چه تفاوتی با AHA دارد؟
BHA مخفف Beta Hydroxy Acids یا بتاهیدروکسیاسیدها است. شناختهشدهترین ترکیبی که در محصولات مراقبت از پوست با این عنوان معرفی میشود، سالیسیلیک اسید (Salicylic Acid) است.
از نظر طبقهبندی دقیق شیمیایی، سالیسیلیک اسید یک بتاهیدروکسیاسید واقعی محسوب نمیشود؛ بااینحال، در صنعت محصولات آرایشی و بهداشتی معمولاً آن را BHA مینامند.
یکی از ویژگیهای مهم سالیسیلیک اسید، حلالیت نسبی آن در چربی است. به همین دلیل میتواند در محیط چرب منافذ پوست عملکرد داشته باشد و به جدا شدن سلولهای تجمعیافته کمک کند.

مهمترین کاربردهای سالیسیلیک اسید عبارتاند از:
- کمک به پاکسازی منافذ مسدودشده
- بهبود ظاهر جوشهای سرسیاه و سرسفید
- کاهش تجمع سلولهای مرده در منافذ
- کمک به کاهش زبری و ناهمواری پوست
به همین دلیل، سالیسیلیک اسید بیشتر برای پوستهای چرب و مستعد انسداد منافذ مورد توجه قرار میگیرد. البته این ترکیب بهتنهایی درمان قطعی تمام انواع آکنه نیست.
PHA چیست و چرا برای پوست حساس مورد توجه است؟
PHA مخفف Poly Hydroxy Acids یا پلیهیدروکسیاسیدها است. این ترکیبات از نظر ساختار شیمیایی به AHAها شباهت دارند، اما گروههای هیدروکسیل بیشتری در ساختار مولکولی خود دارند.
دو نمونه شناختهشده آن عبارتاند از:
- گلوکونولاکتون (Gluconolactone)
- لاکتوبیونیک اسید (Lactobionic Acid)
PHAها نیز به لایهبرداری سطحی پوست کمک میکنند. اندازه مولکولی بزرگتر بسیاری از آنها میتواند باعث نفوذ آهستهتر به پوست شود. همچنین گروههای هیدروکسیل متعدد به جذب و نگهداری آب کمک میکنند؛ به همین دلیل برخی از این ترکیبات علاوه بر لایهبرداری، ویژگیهای رطوبترسانی نیز دارند.
PHAها در بعضی فرمولاسیونها نسبت به برخی AHAها تحریککنندگی کمتری دارند و میتوانند برای پوستهایی با تحمل پایینتر گزینه قابل بررسی باشند. بااینحال، احتمال تحریک یا حساسیت همچنان وجود دارد.
تفاوت AHA، BHA و PHA در یک نگاه
| ویژگی | AHA | BHA | PHA |
| محلولیت غالب | در آب | در چربی | در آب |
| عملکرد اصلی | لایهبرداری سطحی | کمک به پاکسازی منافذ | لایهبرداری ملایم و کمک به حفظ رطوبت |
| کاربرد شاخص | کدری و زبری پوست | منافذ مسدود و جوشهای سرسیاه | پوست حساس و کمآب |
| نمونه معروف | گلیکولیک اسید | سالیسیلیک اسید | گلوکونولاکتون |
کدام ترکیب برای چه نوع پوستی مناسبتر است؟
انتخاب لایهبردار باید بر اساس نیاز و میزان تحمل پوست انجام شود:
- پوست خشک و کدر: AHAهایی مانند لاکتیک اسید و همچنین PHAها میتوانند گزینههای قابل بررسی باشند؛ زیرا برخی از آنها علاوه بر لایهبرداری به حفظ رطوبت کمک میکنند.
- پوست چرب و مستعد جوش: سالیسیلیک اسید به دلیل عملکرد در محیط چرب منافذ، انتخاب رایجی برای این نوع پوست است.
- پوست دارای لک و ناهمواری: AHAها میتوانند با کمک به جدا شدن سلولهای سطحی، ظاهر تیرگیهای سطحی و ناهمواری پوست را بهبود دهند.
- پوست حساس: PHAها به دلیل احتمال تحریک کمتر در برخی فرمولاسیونها قابل بررسی هستند؛ بااینحال، بهتر است مصرف با غلظت پایینتر و دفعات محدود آغاز شود.

عوارض و نکات مهم هنگام استفاده از لایهبردارها
استفاده نامناسب از AHA، BHA و PHA ممکن است باعث قرمزی، خشکی، سوزش، خارش و پوستهریزی شود. شدت این واکنشها به غلظت ترکیب، pH محصول، مدت تماس با پوست و وضعیت سد دفاعی پوست بستگی دارد.
برای کاهش احتمال تحریک:
- ابتدا محصول را روی ناحیه کوچکی از پوست آزمایش کنید.
- در شروع مصرف، از دفعات محدود استفاده کنید.
- از ترکیب همزمان چند لایهبردار قوی خودداری کنید.
- در صورت بروز سوزش شدید یا تحریک مداوم، مصرف را متوقف کنید.
- روی پوست دارای زخم یا التهاب فعال از لایهبردار استفاده نکنید.
استفاده از ضدآفتاب در طول روز اهمیت دارد. طبق راهنمای سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، AHAها ممکن است حساسیت پوست به اشعه فرابنفش را افزایش دهند؛ این اثر میتواند تا یک هفته پس از قطع مصرف نیز ادامه داشته باشد.
آیا میتوان AHA، BHA و PHA را با ترکیبات دیگر استفاده کرد؟
سازگاری لایهبردارها با ترکیبات دیگر به نوع محصول و وضعیت پوست بستگی دارد. استفاده همزمان از آنها با رتینوئیدها، بنزوئیل پراکسید یا سایر لایهبردارهای قوی ممکن است احتمال خشکی و تحریک را افزایش دهد؛ بنابراین بهتر است در شروع مصرف، این ترکیبات را در یک روتین با هم ترکیب نکنید.
هیالورونیک اسید و مرطوبکنندههای حاوی سرامید میتوانند در کنار روتین لایهبرداری به حفظ رطوبت و حمایت از سد دفاعی پوست کمک کنند.

هنگام خرید محصولات حاوی AHA، BHA و PHA به چه نکاتی توجه کنیم؟
صرف وجود نام یک اسید در فهرست ترکیبات، اثربخشی قطعی محصول را تضمین نمیکند. هنگام انتخاب، به این موارد توجه داشته باشید:
- نوع و غلظت اسید، در صورت اعلام سازنده
- pH محصول و نوع فرمولاسیون
- ترکیبات همراه
- نیاز واقعی و میزان تحمل پوست
- دستورالعمل مصرف و هشدارهای سازنده
- اعتبار برند و شفافیت اطلاعات محصول
همچنین محصولات شوینده به دلیل زمان تماس کوتاهتر با پوست ممکن است عملکرد متفاوتی نسبت به سرمها و محصولات ماندگار داشته باشند.
جمعبندی؛ AHA بهتر است یا BHA و PHA؟
هیچیک از این سه گروه را نمیتوان بهطور مطلق بهترین لایهبردار دانست. AHA بیشتر برای بهبود بافت و کدری سطح پوست کاربرد دارد؛ BHA، بهویژه سالیسیلیک اسید، برای منافذ مسدود و پوست مستعد جوش مورد توجه است؛ و PHA به دلیل لایهبرداری ملایمتر و ویژگیهای رطوبترسانی برخی ترکیباتش میتواند برای پوستهایی با تحمل کمتر گزینه مناسبی باشد.
انتخاب نهایی باید بر اساس نوع پوست، هدف مراقبتی و فرمولاسیون محصول انجام شود. استفاده تدریجی و محافظت روزانه در برابر نور خورشید نیز از اصول مهم مصرف این ترکیبات است.
پرسشهای متداول
۱. تفاوت اصلی AHA و BHA چیست؟
AHAها عمدتاً محلول در آب هستند و روی سطح پوست اثر میگذارند؛ درحالیکه سالیسیلیک اسید، که در محصولات مراقبت از پوست با عنوان BHA شناخته میشود، حلالیت بیشتری در چربی دارد و میتواند در محیط منافذ نیز عملکرد داشته باشد.
۲. آیا PHA برای پوست حساس مناسب است؟
PHAها در بسیاری از فرمولاسیونها تحریککنندگی کمتری نسبت به برخی AHAها دارند؛ اما همچنان احتمال حساسیت یا تحریک وجود دارد.
۳. آیا میتوان AHA و BHA را همزمان استفاده کرد؟
بعضی محصولات بهصورت ترکیبی فرموله میشوند؛ اما استفاده همزمان از چند محصول قوی ممکن است باعث تحریک پوست شود. بهتر است در شروع مصرف، آنها را جداگانه استفاده کنید.
۴. آیا لایهبردارهای شیمیایی باعث نازک شدن پوست میشوند؟
استفاده اصولی لزوماً باعث نازک شدن پوست نمیشود؛ اما مصرف بیشازحد و تحریک مکرر میتواند سد دفاعی پوست را آسیبپذیر کند.
۵. آیا بعد از استفاده از AHA، BHA و PHA باید ضدآفتاب بزنیم؟
بله. استفاده از ضدآفتاب در طول روز اهمیت دارد؛ بهویژه هنگام مصرف AHAها که ممکن است حساسیت پوست به اشعه فرابنفش را افزایش دهند.